Tulos

TULOS

magtutulos ako ng kandila

para sa mga biktimang sadya

ng martial law, sila'y ginunita

sa Bantayog, bayani ng madla

nasaan na nga ba ang hustisya

para sa kanilang nakibaka

para sa lipunang nais nila

lipunang malaya, makamasa

asam ay lipunang makatao

patas yaong batas at gobyerno

karapatan ay nirerespeto

panlipunang hustisya'y totoo

ang kandilang aking itutulos

ay tandang hustisya'y niyayapos

malayang bayan, walang hikahos

wala ring api't binubusabos

- gregoriovbituinjr.

06.07.2022

Pagkamulat

PAGKAMULAT

tula ni Karl Marx

malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

hinango sa Early Works of Karl Marx: Book of Verse (tula bago mag-1938) sa marxists.org

I

Pag nasira’y mata mong maningning

Na namangha at nanginginig,

Tila naligaw na musikang bagting

Na nagninilay, na nakaidlip,

Patungo sa lira,

Hanggang sa tabing

Ng pinakabanal na gabi,

Pagkatapos mula sa itaas ay kumikinang

Ang mga walang kamatayang bituin

Na sa loob ay nagmamahal.

II

Nanginginig, lumubog ka

Nang may pag-angat ng dibdib,

Nakikita mo ang walang katapusang

Mga daigdig na walang hanggan

Sa ibabaw mo, sa ilalim mo,

Hindi maabot, walang katapusan,

Lumulutang sa treng nagsasayaw

Nang hindi mapakaling kawalang-hanggan;

Isang atomo, nahulog ka

Doon sa Santinakpan.

III

Ang iyong pagkamulat

Ay walang katapusang pagsikat,

Ang iyong pagsikat

Ay walang katapusang pagbagsak.

IV

Pag ang nagsasayawang apoy

Ng iyong diwa’y sumalakay

Sa sarili nitong kalaliman,

Pabalik sa dibdib nito,

May lilitaw na walang hangganan,

Pinasigla ng mga espiritu,

Na dala ng matamis na pamamaga

Ng mahihiwagang himig,

Ang lihim ng kaluluwang

Bumangon muia sa bangin

Ng kasamaan ng kaluluwa.

V

Ang iyo namang paglubog

Ay walang katapusang pagsikat,

Ang iyong walang katapusang pagbangon

Ay may nanginginig na labi-

Na pinapula ng Aether,

Nagniningas, walang hanggang

Hinahagkan ng Punong Bathala

* isinalin: 6 Hunyo, 2022

The Awakening

poem by Karl Marx

I

When your beaming eye breaks

Enraptured and trembling,

Like straying string music

That brooded, that slumbered,

Bound to the lyre,

Up through the veil

Of holiest night,

Then from above glitter

Eternal stars

Lovingly inwards.

II

Trembling, you sink

With heaving breast,

You see unending

Eternal worlds

Above you, below you,

Unattainable, endless,

Floating in dance-trains

Of restless eternity;

An atom, you fall

Through the Universe.

III

Your awakening

Is an endless rising,

Your rising

An endless falling.

IV

When the rippling flame

Of your soul strikes

In its own depths,

Back into the breast,

There emerges unbounded,

Uplifted by spirits,

Borne by sweet-swelling

Magical tones,

The secret of soul

Rising out of the soul's

Daemonic abyss.

V

Your sinking down

Is an endless rising,

Your endless rising

Is with trembling lips-

The Aether-reddened,

Flaming, eternal

Lovekiss of the Godhead.

Ang pokpok

ANG POKPOK

mababa rin kaya ang lipad ng nasabing Pokpok

iyon ang tawag sa ibong animo'y kumakatok

ngunit huni pala iyong tila ba nanghihimok

na sa kanyang lungga tumuloy sinumang nalugmok

upang bigyan niya ng tunay na kaligayahan

upang nararanasang lumbay ay makalimutan

upang madama ang luwalhati sa kalangitan

upang ipinagbabawal daw ay iyong matikman

maagang bahagi pa lang ng buhay ko'y naakit

sa mga pokpok na pag iyong nakita'y kayrikit

tila baga ibong ito iwing puso'y binitbit

upang sa saya'y dinggin ang maingay niyang awit

O, pokpok, gaano ba kababa ang iyong lipad

upang mga nangalulungkot ikaw ay mahangad

upang sa alay mong pagsinta sila'y magbumabad

ang tunay mo bang layunin ay iyong inilantad

- gregoriovbituinjr.

06.06.2022

* litrato mula sa artikulong "Meet the Pokpok: A Noisy and Colorful Bird of the Philippines" na nalathala sa esquiremag.ph

Ang leyon sa hawlang bakal

ANG LEYON SA HAWLANG BAKAL

ni Nâzım Hikmet, kinatha noong 1928

malayang salin mula sa Ingles

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Pagmasdan mo ang leyon sa hawlang bakal,

ang kanyang mga mata't tingni ng kaylalim:

              tila dalawang hubad na bakal na balaraw

              kumikinang sila sa galit.

Ngunit hindi siya nawawalan ng dangal

              bagama't ang kanyang galit

                     ay paroo’t parito

                              parito’t paroon.

Hindi ka makahanap ng lugar para sa tubong

na nakapaikot sa makapal at mabalahibong kiling.

Bagaman ang mga pilat ng pagpalo

        ay nakabakat pa rin sa dilawan niyang likod

ang kanyang mahahabang binti’y

           nababanat at ang dulo

        sa hugis ng dalawang tansong kuko.

Isa-isang nagtaasan ang mga balahibo sa kanyang kiling

                 na nakapalibot sa palalo niyang ulo.

Ang kanyang poot

        ay paroo’t parito

                 parito’t paroon…

Ang anino ng kapatid ko sa dingding ng piitan

       ay gumagalaw

              nang pataas at pababa

                        nang pataas at pababa.

06.05.2022

Talasalitaan:

tubong - collar, tali sa leeg ng hayop, mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, pahina 1281

killing - mane, salin mula sa English-Tagalog Dictionary ni Fr. James English, pahina 592

* tula mula sa https://www.marxists.org/subject/art/literature/nazim/lion.html

Lion in an Iron Cage

by Nâzım Hikmet Ran

Look at the lion in the iron cage,

look deep into his eyes:

             like two naked steel daggers

             they sparkle with anger.

But he never loses his dignity

             although his anger

                    comes and goes

                             goes and comes.

You couldn't find a place for a collar

round his thick, furry mane.

Although the scars of a whip

       still burn on his yellow back

his long legs

          stretch and end

       in the shape of two copper claws.

The hairs on his mane rise one by one

                around his proud head.

His hatred

       comes and goes

                goes and comes ...

The shadow of my brother on the wall of the dungeon

      moves

             up and down

                       up and down.

Tula sa WED2022

SA DAIGDIGANG ARAW NG KAPALIGIRAN

kayraming gagawin, masdan mo ang kapaligiran

pakinggan ang awitin ng Asin sa kalikasan

polusyon, upos, plastik, basura, klima rin naman

sa mga suliraning ito'y anong kalutasan

kayrumi ng Ilog Pasig, ng karagatan natin

nakakalbo ang kagubatan, halina't magtanim

kayraming isyung dapat isipin anong gagawin

tulad sa Marcopper na nawasak yaong lupain

Ondoy, Yolanda, climate change, matitinding daluyong

pang-unawa't pagbibigkis nga'y dapat maisulong

maraming magagawa, lalo't magtutulong-tulong

lalo't bukás ang isipan sa isyung patung-patong

ngayong World Environment Day, ikalima ng Hunyo

tinakdang petsa para sa kalikasan at tao

ang nagbabagong klima'y nararamdamang totoo

isyu rin ang plantang coal at pagmimina sa mundo

makiisa na sa pagkilos laban sa plantang coal

isang sanhi kaya klima'y nagkakabuhol-buhol

sa pagtatayo ng dambuhalang dam na'y tumutol

buhay at kultura ng katutubo'y ipagtanggol

di na dapat paabutin pa sa one point five degree

ang pag-iinit nitong mundo, huwag isantabi

ang isyung ito't talagang di na mapapakali

maraming lulubog na isla pag ito'y nangyari

sa laot, kinakain na ng isda'y microplastic

ah, di na mabilang ang upos at basurang plastik

naggugupit na ng plastik upang gawing ekobrik

pagbabakasakali rin ang proyektong yosibrik

ngayong World Environment Day, pag-isipan nang lubos

ang mga isyung nabanggit, tayo na'y magsikilos

para sa kinabukasan, bayan at masang kapos

upang sa mga isyung ito, tao'y makaraos

- tula't litrato ni gregoriovbituinjr.

06.05.2022

Soneto 71

SONETO 71

ni William Shakespeare

malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

16 pantig bawat taludtod (tugmaang abab-cdcd-efef-gg)

Huwag akong ipagluksa / kapag ako na'y pumanaw

Kaysa marinig pa ninyo'y / kalampag ng kampanilya

At sa mundo'y magbabalang / tuluyan akong nawalay

Sa daigdig na ngang ito't / mga uod na'y kasama.

Na pag taludtod na ito'y / nabasa mo, 'wag limutin

Yaong kamay na sumulat / nito't kita'y iniibig,

Ako sa'yong tamis-diwa / kung sakali'y lilimutin 

Kung isipin mo rin ako't / pag-aalala'y sumalig.

O, kung (aking sinasabing) / iyong tingnan yaring tula,

Kung (sakaling) ako'y agad / sa putik na'y naibaon

'Wag labisan ang mabanggit / yaring ngalang abang sadya

Iluhog mo'y sintang tapat / buhay ma'y maagnas doon.

Baka tusong mundo'y masdan / ang hikbi mo't dalamhati

Kutyain kang kasama ko / kapag ako na'y nasawi.

06.03.2022

Tugmaan batay sa aralin sa katutubong pagtula:

abab - katinig na mahina a; patinig na walang impit a;

cdcd - katinig na mahina i; katinig na malakas i;

efef - patinig na may impit a; katinig na mahina o;

gg - patinig na may impit i.

SONNET 71

from the book The Sonnets, by William Shakespeare, Collins Classics

No longer mourn for me when I am dead

Than you shall hear the surly sullen bell

Give warning to the world that I am fled

From this vile world with vilest worms to dwell; 

Nay, if you read this line, remember not

The hand that writ it; for I love you so, 

That I in your sweet thoughts would be forgot, 

If thinking on me then should make you woe.

O, if (I say) you look upon this verse, 

When I (perhaps) compounded am with clay,

Do not so much as my poor name rehearse,

But let your love even with my life decay,

Lest the wise world should look into your moan, 

And mock you with me after I am gone.

Pagmumuni

PAGMUMUNI

I

patumpik-tumpik pa rin sa gaod

habang nananakit ang gulugod

nasa balsa'y nagpapatianod

aba'y di ito nakalulugod

kundi'y sabay-sabay malulunod

kung basta na lang maninikluhod

sa naghahari-hariang "lingkod"

nasa tabing-tabi'y di umisod

II

babasahin ko ang pangungusap

ng makatang lumaki sa hirap

baka makuha sa isang iglap

ang taludtod niyang hinahanap

baka maluha sa isang irap

ng dalagang aking pinangarap

buhay ko man ay aandap-andap

ngunit ayokong kita'y maghirap

III

nais kong mag-araro sa bukid

kasama yaong mga kapatid

kahit paano'y may nababatid

nang gutom ay tuluyang mapatid

anong sarap ng amihang hatid

ng hanging sa akin makaumid

ay makakalikha rin ng lubid

pag pinagsama'y laksang sinulid

IV

sa putikan na nga nagtampisaw

yaong kaysipag niyang kalabaw

na nag-araro ng buong araw

habang uhay ay nagsisisayaw

buti't binti na'y naigagalaw

kanina, pulikat ay humataw

mabuti nang salawal ay lawlaw

huwag lamang binabalisawsaw

- gregoriovbituinjr.

06.03.2022